Wat is een imam?

In het nieuws klinkt “imam” soms als een titel met veel macht. In de moskee om de hoek is het concreter. Iemand stapt naar voren, de rijen sluiten, en die persoon leidt het gebed. Dat is de kern van het woord. De rest, lessen, huwelijken, een gesprek na een overlijden, groeit daaruit.

Wat het woord betekent

Imam betekent leider, iemand die vooraan staat. De Koran gebruikt het woord voor Abraham (vzmh), als voorbeeld voor de mensen.

In het dagelijkse gebed is de imam gewoon de persoon die vooraan staat. Hij zegt “Allaahoe akbar”, buigt, en de anderen volgen. Hij bidt niet in jouw plaats. Jouw gebed is van jou. Als hij een fout maakt in de recitatie, mag wie achter hem staat die zacht verbeteren, volgens de gewoonte van de moskee.

Elke volwassen moslim die het gebed kent, kan imam zijn voor een groep thuis. In een gezin leidt vaak de vader of een oudere broer. Op reis leidt wie de beste recitatie heeft, of wie de anderen aanduiden. Je hebt er geen diploma voor nodig om twee mensen in een woonkamer te leiden.

Wat een imam in een moskee doet

In Vlaanderen is de imam van een moskee meestal meer dan de persoon van het middaggebed. Hij geeft op vrijdag de preek. Hij legt in de week een les uit, voor volwassenen of voor kinderen. Mensen komen met vragen over vasten, een erfenis, een ruzie in huis, of de stap om moslim te worden.

Bij een huwelijk is hij vaak degene die de religieuze overeenkomst begeleidt, samen met de voogd en de getuigen. Dat is niet hetzelfde als trouwen op het gemeentehuis. In België gaat het burgerlijk huwelijk eerst. De uitleg staat in Het islamitisch huwelijk in België.

Bij een overlijden helpt de moskee met de rituele wassing en het gebed voor de dode. De imam leidt dat gebed vaak, maar een ander mag het ook. Praktische stappen staan in Overlijden en begrafenis.

Het vrijdaggebed heeft een vaste vorm: een preek en daarna een kort gebed. Wie dat leidt, is die middag de imam. De regels wie aanwezig hoort te zijn, staan in Het vrijdaggebed.

Geen priester, geen baas over je geloof

Een imam hoort geen biecht. Je vraagt God zelf om vergeving. Hij deelt ook geen “sacramenten” uit. Als iemand dat woord gebruikt, vergelijkt hij de moskee met een kerk, en die vergelijking gaat maar half op.

Een goede imam zegt waar hij zeker van is en waar geleerden verschillen van mening. Hij duwt je niet in een hoek. Hij kent de school die in die moskee gevolgd wordt, vaak de hanafi’s of de maliki’s in Vlaanderen, en hij legt die uit zonder de andere scholen uit te schelden. Een persoonlijke vraag over jouw situatie, een ziekte, een contract, een huwelijk, leg je aan zo iemand voor. Een website kan de algemene lijn geven. Zij kent jouw dossier niet.

Niet iedereen met een microfoon is een imam met kennis. Op internet noemen mensen zich snel leraar. Kijk naar de moskee die je kent: wie daar het vrijdaggebed leidt, wie de les geeft, wie de ouderen vertrouwen. Een diploma uit een instituut kan helpen. Karakter telt mee. Iemand die mensen klein maakt, is niet “strenger in de godsdienst”. Hij is een slechte gids.

Een moskee bezoeken en een imam spreken

Je hoeft niet te bellen met een moeilijke vraag als je alleen wilt kijken hoe een gebed verloopt. Kan ik als niet-moslim een moskee bezoeken? legt de praktische afspraak uit. Wie wel een gesprek wil, komt best buiten het vrijdaggebed. Vrijdag is druk. Een doordeweekse middag, na het gebed, is rustiger. Zeg in één zin waar het over gaat. Een imam is geen loket dat elk uur open is. Hij heeft ook een gezin of een andere baan. Veel imams in Vlaanderen zijn vrijwilliger naast hun werk.

Vrouwen spreken de imam ook. In veel moskeeën is er een aparte ruimte of een vast uur. Vraag aan de ingang hoe dat bij hen geregeld is. Je vraag is niet minder waard omdat je niet in de eerste rij van de mannen staat.

Wie zelf wil leren bidden, begint niet bij een titel. De stappen staan in Net moslim geworden. Een imam kan daarna je recitatie verbeteren. Dat is een geschenk, geen voorwaarde om te beginnen.

Veelgestelde vragen

Is elke imam hetzelfde?

Nee. De ene leidt alleen het gebed. De andere geeft les en begeleidt huwelijken. Kennis en karakter verschillen, zoals bij elke leraar.

Moet een imam Arabisch spreken?

Hij moet de gebedsteksten correct kunnen reciteren. Uitleg aan de mensen in Vlaanderen mag in het Nederlands, het Frans, het Turks of het Arabisch. Het beste is de taal die de toehoorders verstaan.

Kan een vrouw imam zijn?

De vier scholen zijn het erover eens dat een man het gebed leidt als er mannen meebidden. Voor een groep van alleen vrouwen laten de shafi’ieten en de hanbali’s toe dat een vrouw voorgaat. De hanafi’s raden het af, en de maliki’s laten het niet toe. In Vlaamse moskeeën leidt een man het vrijdaggebed.

Betaal ik een imam voor een vraag?

Een gewone vraag hoort gratis te zijn. Voor een reis of een lange les kan een moskee een onkostenvergoeding hebben. Iemand die een duur “certificaat van vergeving” verkoopt, mag je wantrouwen.